![](https://i0.wp.com/racekhabar.com/wp-content/uploads/2023/07/kids-playing-mobile-1200x668-1.png?fit=1280%2C668&ssl=1)
१ साउन, वीरगञ्ज । भारतको राजस्थानमा १४ वर्षीय बालकको मानसिक सन्तुलन बिग्रियो । फ्री फायर र पब्जी जस्ता अनलाइन गेम खेल्ने बानीका कारण ले १४ वर्षीय बालकको मानसिक सन्तुलन बिग्रियो र आँखा पनि खराब भयो।
फोनमा अनलाइन गेम खेल्ने बानीले आफ्नो बच्चाको जीवन बर्बाद गर्न सक्छ भन्ने कुरा अभिभावकहरूलाई थाहा थिएन। अवस्था यति बिग्रियो कि पछिल्लो १५ दिनदेखि उनलाई विशेष बालबालिकाको होस्टेलमा राख्नुपर्ने भयो ।
बालकका बुबाका अनुसार पहिले उनी ४–५ घण्टासम्म गेम खेल्थे तर विस्तारै हरेक समय खेल मात्रै खेल्न थाले । २४ घण्टामा १० देखि १२ घण्टा खेल खेल्न थाले। मैले मोबाइल लिन खोज्दा रिस उठ्ने गर्दथ्यो र खाना पनि खाँदैनथ्यो। कहिले घरबाट भागेर छिमेकमा खेल खेल्न जान्थे ।
बालबालिकाका लागि स्मार्टफोन किन खतरनाक छ ?
स्मार्टफोनबाट निस्कने विकिरणले मस्तिष्कका कोशिकाहरूलाई संकुचित बनाउँछ। जसका कारण मस्तिष्कमा अक्सिजन सही मात्रामा पुग्दैन । यसले मस्तिष्कका साथै शरीरको सम्पूर्ण प्रणालीलाई क्षति पुर्याउँछ। दैनिक ५० मिनेटसम्म मोबाइलको निरन्तर प्रयोगले मस्तिष्कका कोशिकालाई क्षति पु¥याउँछ । यसको विकिरणको कारणले क्यान्सर सम्म हुन सक्छ।
केही दिनअघि एप्पलका सीईओ टिम कुकले अभिभावकलाई निर्देशन दिँदै भन्नुभयो आजका बालबालिका डिजिटल युगका बालबालिका छन् । तिनीहरूको स्क्रिन समय कम गर्न आवश्यक छ। म भन्छु कि विद्यालयमा पनि शिक्षाको डिजिटलाइजेशन घटाउनुपर्छ ।
अहिलेको समयमा हरेक बच्चाले मोबाइल हेर्छन्, कसरी थाहा पाउने कि हाम्रो बच्चालाई यसको बानी छ कि छैन ?
लामो समयसम्म मोबाइलमा गेम खेल्दा बालबालिकाको स्वास्थ्यमा कस्तो असर पर्छ र ?
सुत्ने तरिका फरक भएको छ। जसका कारण अरु काममा ध्यान दिन अप्ठ्यारो हुन्छ । आँखा पोल्ने, सुख्खापन, सूजन र प्रकाश कमजोर भएको छ। मनपर्ने कार्टुन चरित्र जस्तै अभिनय। सोच्ने र बुझ्ने क्षमता घटेको छ । स्मरणशक्ति कमजोर हुँदै गएको छ । एउटै पोजिसनमा बस्दा वा सुतेर खेल खेल्दा शरीरका अंगहरूमा समस्या आउने गर्छ ।
बालबालिकालाई एकै ठाउँमा बसेर लगातार अध्ययन गर्न मन लाग्दैन, त्यसो भए घन्टौं मोबाइल गेमिङ कसरि गर्छन ? मोबाइल गेमिङले मस्तिष्कलाई कसरी असर गर्छ ?
न्यूरो केमिस्ट्रीका अनुसार मोबाइल फोनको स्क्रिनमा बढी समय बिताउँदा मस्तिष्कलाई आनन्द मिल्छ । यस्तो अवस्थामा मस्तिष्कमा डोपामाइन नामक रसायन द्रुत रूपमा निस्कने हुँदा थप आनन्द आउँछ, जुन बिस्तारै बानीमा परिणत हुन्छ। जसका कारण बच्चाले मोबाइलको स्क्रिन बाट आँखा हटाउन पनि मान्दैनन् । सानै उमेरमा डोपामाइनको मात्रा बढ्यो भने बच्चाको ध्यान यता उता छर्छ । पढाइमा ध्यान दिन नसक्ने । शरीरमा डोपामाइनको स्तर कम भएमा फुर्तिलो रहँदैन । आलस्य र शोक बढ्नेछ। स्मरणशक्ति पनि कमजोर हुन सक्छ। तिनीहरू धेरै चाँडै कुराहरू बिर्सन थाल्छन्।
‘डोपामाइन’ नामको किताब लेख्ने स्ट्यानफोर्ड युनिभर्सिटीकी मनोचिकित्सककी प्राध्यापक डा एना लेम्बके भन्छिन् कि स्मार्टफोन आफैंमा औषधि पिउनु जस्तै हो। यसको असर लागुऔषधको इन्जेक्सनजस्तै हुन्छ जसको लत लागेर हाम्रो स्वास्थ्यमा नराम्रो असर परिरहेको छ ।
अनलाइन गेमिङले मानसिक, शारीरिक र आर्थिक बाहेक धेरै प्रकारको नोक्सानी निम्त्याउन सक्छ। जस्तै (अनलाइन गेमिङको माध्यमबाट इन्टरनेटमा बालबालिकाहरू डाटा प्राइभेसी, सूचना चुहावट जस्ता धेरै प्रकारका गलत क्रियाकलापहरूको चपेटामा पर्छन्।
खेल खेल्दै गर्दा, तपाईं कोसँग खेल्दै हुनुहुन्छ थाहा छैन। यस्तो अवस्थामा तपाईसँग खेल्ने खेलाडीले तपाईलाई साइबर बुलिङको सिकार बनाउन सक्छ। अनलाइन गेमहरूको चाँडै बानि बस्छ । त्यसैले खेल्न थाल्नेहरू तिनीहरूलाई नखेलाएर बाँच्न सक्दैनन्।
केही अनलाइन शूटिंग र लडाइँका खेलहरूले हिंसालाई बढावा दिन्छन्। खेल्ने बालबालिकाको दिमागमा यसले नराम्रो असर गर्छ । धेरै अनलाइन खेलहरू वयस्कहरूका लागि डिजाइन गरिएका छन्, तर नियमको कमीको कारण, बच्चाहरूले पनि खेल्न सक्छन्।
कुन उमेरमा बालबालिकालाई स्मार्टफोनबाट टाढा राख्नुपर्छ र ?
२ वर्षदेखि ३ वर्षसम्मका बालबालिकालाई मोबाइलबाट पूर्ण रूपमा टाढा राख्नुहोस्। उसले तपाईलाई केही दिन आग्रह गर्नेछ। तैपनि तपाई प्रलोभन दिएर शान्त गर्नु । बालबालिकाको तालिका यस्तो बनाउनुहोस् कि उनीहरूलाई ई(ग्याजेटहरू, टिभी हेर्नको लागि १/२ घण्टा सुनिश्चित गर्नुहोस्। तिनीहरूले के सामग्री हेरिरहेका छन् त्यसमा ध्यान राख्नुहोस्।
डाक्टरको भनाइ अनुसार खाना खाँदा मोबाइल हेर्नु खतरनाक हुन्छ । यदि बच्चाको दिमाग मोबाइल स्क्रिनमा स्थिर छ भने, उसले खानेकुराहरूमा ध्यान दिन सक्दैन। बच्चामा धेरै समस्याहरू हुन सक्छन्स्, बच्चा निसास्साउन सक्छ। सास फेर्न गाह्रो हुन सक्छ। रुघाखोकी लाग्न सक्छ। खाना अड्कन सक्छ। तपाईंले खानाको स्वाद महसुस गर्नुहुनेछैन। खाना राम्ररी पच्दैन। जसका कारण उसमा स्वस्थ खानाको बानीको विकास हुँदैन ।
यदि तपाईको बच्चा अनलाइन गेमिङको बानिमा छ भने मनोचिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्।