१५ फाल्गुण, काठमाडौं । बीबीसी वर्ल्ड सर्भिसको एक खोजमूलक अनुसन्धानले नेपालका पूर्व प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) चन्द्रकुवेर खापुङको आदेशमा जेन्जी प्रदर्शनका क्रममा विद्यालयको पोसाकमै रहेका विद्यार्थीसहित प्रदर्शनकारीमाथि घातक हतियार प्रयोग भएको सनसनीपूर्ण खुलासा गरेको छ ।
सेप्टेम्बर ८ अर्थात भदौ २३ मा राजधानी काठमाडौंमा भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा विद्यालयको पोसाकमा रहेका किशोर श्रीयम चौलागाईंको टाउकोको पछाडि गोली लागेर मृत्यु भएको थियो । भिडियो प्रमाणहरूले श्रीयम निहत्था रहेको र घटनास्थलबाट शान्तिपूर्ण रूपमा बाहिरिने प्रयास गरिरहेको बेला उनलाई निसाना बनाइएको देखाउँछ । सो दिनको हिंसामा कुल १९ जनाले ज्यान गुमाएका थिए भने दर्जनौँ घाइते भएका थिए ।
बीबीसीले फेला पारेको प्रहरीको आन्तरिक दस्ताबेज र रेडियो सञ्चार (लग) अनुसार, ‘पिटर १’ कल साइन प्रयोग गर्ने व्यक्तिले कर्फ्यु लागू भएको १० मिनेटपछि नै आफ्ना अधिकारीहरूलाई ‘आवश्यक बल प्रयोग गर्न’ स्पष्ट आदेश दिएका थिए । अनुसन्धानका स्रोतहरूका अनुसार ‘पिटर १’ कल साइन तत्कालीन आईजीपी खापुङकै थियो ।
यद्यपि, नेपाल प्रहरीले भने सरकारी सुरक्षा समितिको स्वीकृति र कानुनसम्मत प्रक्रिया पूरा गरेर मात्र बल प्रयोग गरिएको दाबी गर्दै आएको छ । अवकाश प्राप्त गरिसकेका खापुङले यसबारे औपचारिक प्रतिक्रिया दिन अस्वीकार गरे पनि अदालतमा भने आफ्नो प्रत्यक्ष संलग्नता नरहेको जिकिर गरेका छन् ।
बीबीसीले फेला पारेको प्रहरीको आन्तरिक दस्ताबेज र रेडियो सञ्चार (लग) अनुसार, ‘पिटर १’ कल साइन प्रयोग गर्ने व्यक्तिले कर्फ्यु लागू भएको १० मिनेटपछि नै आफ्ना अधिकारीहरूलाई ‘आवश्यक बल प्रयोग गर्न’ स्पष्ट आदेश दिएका थिए । अनुसन्धानका स्रोतहरूका अनुसार ‘पिटर १’ कल साइन तत्कालीन आईजीपी खापुङकै थियो ।
यो रक्तपातपूर्ण घटनाको पृष्ठभूमिमा राजनीतिक भ्रष्टाचार र ‘नेपो बेबी’ भनिने सम्भ्रान्त वर्गका सन्तानको विशेषाधिकार विरुद्ध युवाहरूको तीव्र आक्रोश रहेको थियो । सरकारले सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्ध लगाएपछि आन्दोलनकारीहरू ‘डिस्कोर्ड’ जस्ता प्लेटफर्ममार्फत सङ्गठित भई संसद भवन घेर्न पुगेका थिए । आन्दोलनको भोलिपल्टै जनआक्रोश बढ्दै जाँदा तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले राजीनामा दिनुपरेको थियो भने देशव्यापी हिंसामा कुल ७७ जनाको ज्यान गएको थियो ।
हालसम्म यस घटनाको सार्वजनिक छानबिन जारी रहे पनि कोही पनि दोषी ठहरिएका छैनन् । श्रीयम चौलागाईंका परिवारसहित अन्य पीडितहरू अझै न्यायको पर्खाइमा छन् । आमाका अनुसार श्रीयमले स्कुलको पोसाकमा भएकाले प्रहरीले गोली नचलाउने विश्वासमा आन्दोलनमा सहभागी भएको बताएका थिए, तर विडम्बनापूर्ण रूपमा त्यही पोसाकमै उनले ज्यान गुमाउनुपर्यो ।
आगामी फागुन २१ गते हुन लागेको आम निर्वाचनको मुखमा बीबीसीको यो रिपोर्टले नेपालको सुरक्षा संयन्त्र र राजनीतिक जवाफदेहितामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
