३१ जेठ, वीरगञ्ज । सन्तानको चाहना राखेर पनि वर्षौंदेखि वञ्चित भइरहेका दम्पतीका लागि एउटा खुसीको खबर आएको छ । कोलम्बिया विश्वविद्यालय फर्टिलिटी सेन्टरका चिकित्सकहरूले आर्टिफिसिय ईन्टेलिजेन्स (एआई) को सहायताले करिब दुई दशकदेखि सन्तानविहीन जोडीलाई पहिलो पटक गर्भधारण गराउन सफल भएका छन् । यो सफलतालाई आधुनिक प्रविधि र एआईको संयोजनको एउटा महत्त्वपूर्ण उपलब्धिको रूपमा हेरिएको छ ।
नयाँ प्रविधिको विकास र अजोस्पर्मियाको समाधान
यो क्रान्तिकारी प्रणाली डा. जेभ विलियम्सको नेतृत्वमा विकसित गरिएको हो । यसले मुख्यतया अजोस्पर्मिया (शुक्राणु नदेखिने अवस्था) जस्ता पुरुष सम्बन्धित बाँझोपनका समस्याहरूलाई समाधान गर्न मद्दत पुर्याएको छ । अमेरिकामा कुल बाँझोपनमध्ये करिब ४०% पुरुषजन्य कारणले हुने गर्छ, जसमध्ये १०% अजोस्पर्मिया प्रमुख कारण हो ।
सामान्य आँखाले हेर्दा शुक्राणुको नमूनामा कुनै फरक नदेखिए पनि माइक्रोस्कोपबाट हेर्दा शुक्राणुको सट्टा अन्य फोहोर पदार्थ मात्र देखिन्छ । यसले गर्दा अनुभवी प्रयोगशाला प्राविधिकहरूलाई समेत शुक्राणु पत्ता लगाउन निकै गाह्रो हुने गर्दथ्यो । यसै समस्याको समाधानका लागि STAR (Sperm Track and Recovery) नामक प्रणालीको विकास गरिएको हो ।
STAR: एआई र सूक्ष्म प्रवाह यन्त्रको संयोजन
STAR प्रणाली एक अत्याधुनिक प्रविधि हो जसले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र सूक्ष्म प्रवाह यन्त्र (fluidic chip) को संयोजनमार्फत शुक्राणु पहिचान तथा सङ्कलन गर्ने कार्य गर्दछ। अजोस्पर्मिया जस्ता अवस्थामा, जहाँ शुक्राणु अत्यन्त दुर्लभ हुन्छन्, यस प्रणालीले अत्यन्त संवेदनशील तरिकाले शुक्राणुलाई अन्य फोहोर तथा कोशिकाबाट छुट्याउने काम गर्छ।
एआईले नमूनाभित्र लाखौं तस्बिरहरू विश्लेषण गरी शुक्राणु पत्ता लगाउँछ, र सूक्ष्म प्रवाह यन्त्रले ती पत्ता लागेका शुक्राणुहरूलाई छुट्याएर सुरक्षित राख्छ।
यो प्रविधिको प्रेरणा खगोलशास्त्रबाट लिइएको हो, जहाँ वैज्ञानिकहरूले विशाल आकाशगङ्गाभित्र दुर्लभ तारा वा ग्रहहरू पत्ता लगाउने प्रयास गर्छन्। ठीक त्यसरी नै STAR प्रणालीले शुक्राणुजस्ता अति साना र दुर्लभ कोशिकालाई पहिचान गरी सुरक्षित राख्ने क्षमता राख्दछ, जसलाई पछि गर्भाधानका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
डा. विलियम्स भन्छन्, “यो प्रणालीले केही घण्टामै लाखौँ तस्बिरहरू विश्लेषण गर्न सक्छ र सामान्य विधिबाट पत्ता लगाउन नसकिने शुक्राणुहरूलाई समेत पहिचान गर्न सक्छ ।” एक उदाहरणका रूपमा, जहाँ प्राविधिकहरूले दुई दिनसम्म प्रयास गर्दा पनि केही फेला पार्न सकेनन्, त्यही नमूनामा STAR ले एक घण्टामै ४४ वटा शुक्राणु पहिचान गरेको थियो ।
रोजी र उनको श्रीमानको १९ वर्षे प्रतीक्षाको अन्त्य
३८ वर्षीया रोजी (नाम परिवर्तन गरिएको) र उनका श्रीमान् करिब १९ वर्षदेखि सन्तानका लागि प्रयासरत थिए । अजोस्पर्मियाका कारण १५ पटकसम्म असफल IVF चक्र भोगिसकेका उनीहरूका लागि STAR अन्तिम आशाको किरण बन्यो । उनीहरूको अटल धार्मिक विश्वासले पनि सधैँ आशा जीवित राखेको थियो ।
STAR को सहायताले यो वर्ष मार्चमा उनीहरू सफलतापूर्वक गर्भधारण गर्न सफल भए । रोजी भन्छिन्, “यस प्रणालीले रसायनको प्रयोग नगरी शुक्राणु छुट्याउने भएकाले हामीले यसलाई धेरै नै प्राकृतिक र सुरक्षित उपाय ठान्यौँ ।”
गर्भधारण प्रक्रियामा पहिले जस्तै IVF नै अपनाइएको थियो, तर यसपटक STAR ले फेला पारेका शुक्राणुहरूले नयाँ सम्भावना सिर्जना गरे । दुई घण्टाभित्रै शुक्राणुहरू प्रयोग गरी रोजीका अण्डाणुहरू सफलतापूर्वक निषेचित गरिए र केही दिनपछि भ्रूण उनको गर्भाशयमा सारियो ।
अहिले रोजी चार महिनाको गर्भवती छिन् ।
रोजी भावुक हुँदै भन्छिन्, “म अझै पनि बिहान उठेर यो सपना जस्तै लाग्छ । जब म स्क्यान हेर्छु, त्यतिबेला मात्र मलाई यो वास्तविक लाग्छ ।”
डा. विलियम्सको भनाइ अनुसार, वर्तमानमा सन्तानका लागि असम्भव मानिएका दम्पतीहरूले भविष्यमा एआईको प्रयोगबाट सन्तान सुख पाउन सक्नेछन् । STAR प्रणालीले केवल अजोस्पर्मिया (शुक्राणुविहीनता) को समस्यामा मात्र नभई, भविष्यमा अन्य प्रकारका बाँझोपनका समस्याहरूमा पनि क्रान्तिकारी समाधान ल्याउने प्रबल सम्भावना छ। यो प्रविधिले चिकित्सा क्षेत्रमा नयाँ आयाम थप्दै, लाखौँ सन्तानविहीन दम्पतीहरूको जीवनमा आशाको किरण छर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
