९ वैशाख, काठमाडौँ । नेपाली राजनीतिको सबैभन्दा ठूलो र प्रभावकारी शक्ति मानिने नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीले आज आफ्नो ७७औँ स्थापना दिवस मनाउँदै छ । २००६ साल वैशाख ९ गते (२२ अप्रिल १९४९) जहानियाँ राणा शासनको कालरात्रिमा एउटा सानो बिउका रूपमा रोपिएको यो आन्दोलन आज देशको शासनसत्ता सञ्चालन गर्ने मुख्य शक्तिका रूपमा स्थापित छ। तर, स्थापनाको ८ दशक नजिक पुग्दै गर्दा कम्युनिष्ट आन्दोलन गौरवपूर्ण इतिहास र वैचारिक स्खलनको दोसाँधमा उभिएको छ ।
जहानियाँ राणा शासनको अन्त्य र जनअधिकार प्राप्तिको लक्ष्यसहित पुष्पलाल श्रेष्ठको अगुवाइमा नरबहादुर कर्माचार्य, निरन्जन गोविन्द वैद्य र नारायण विलास जोशीले स्थापना गरेको यो पार्टी नेपाली जनताको आशाको केन्द्र थियो । पुष्पलालको नेतृत्वमा अघि बढेको यो आन्दोलनले पञ्चायतविरोधी संघर्षदेखि २०४६ सालको जनआन्दोलनसम्म आइपुग्दा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्यो । आजको दिनलाई कम्युनिष्टहरूले आफ्नो त्याग, बलिदान र वैचारिक स्पष्टताको सम्झना गर्ने दिनका रूपमा लिने गरेका छन् ।
स्थापनाको ७७ वर्षको यात्रामा कम्युनिष्ट पार्टीहरूले पटक-पटक देशको नेतृत्व गर्ने अवसर पाएका छन् । राज्यका नीति–निर्माण तहदेखि सत्ताको उच्च पदसम्म कम्युनिष्टहरूको पहुँच पुगेको छ । विशेष गरी २०४६ सालको परिवर्तनपछि कम्युनिष्ट आन्दोलनले जुन गति समात्यो, त्यसले मुलुकको राजनीतिक दिशा नै बदल्न सफल भयो ।
तर, राजनीतिक विश्लेषकहरू भने कम्युनिष्ट आन्दोलन अहिले ‘वैचारिक संकट’बाट गुज्रिरहेको तर्क गर्छन् । उनीहरूको विश्लेषणमा, पार्टीहरू सत्ता-केन्द्रित हुँदै जाँदा र जनताको एजेन्डाभन्दा सत्ताको अंकगणितलाई प्राथमिकता दिँदा आन्दोलनको मूल मर्म ओझेलमा परेको छ । ‘टुटफुट र भागबन्डा’को राजनीतिले कम्युनिष्ट घटकहरूलाई कमजोर बनाएको र यसले गर्दा जनविश्वासमा समेत ह्रास आएको टिप्पणी भइरहेको छ।
आज ७७औँ स्थापना दिवसका अवसरमा नेकपा (एमाले) लगायत विभिन्न कम्युनिष्ट पार्टीहरूले देशभर विविध कार्यक्रम आयोजना गरेका छन्। नेताहरूले स्थापनाकालीन मूल्य र मान्यतालाई दोहोर्याए पनि व्यवहारमा भने त्यसको कार्यान्वयन कमजोर देखिएको छ ।
स्थापनाको ७७औँ वर्षमा आइपुग्दा कम्युनिष्ट आन्दोलनका सामु दुईवटा स्पष्ट चुनौती खडा भएका छन्: पहिलो, आन्तरिक कलह र वैचारिक अस्पष्टताको अन्त्य गरी पार्टीहरूलाई एकताबद्ध बनाउने । दोस्रो, सत्ता स्वार्थभन्दा माथि उठेर जनताका समस्यालाई समाधान गर्ने बाटोमा फर्किने।
इतिहासले सुम्पेको यो गौरवशाली विरासतलाई जोगाइराख्ने वा सत्ताको भोकमा यसलाई धरापमा पार्ने भन्ने प्रश्नको जवाफ भने अबका दिनमा कम्युनिष्ट नेताहरूको कार्यशैलीले नै दिनेछ ।
