२ साउन,काठमाडौं । नेपाली राजनीतिमा फेरि एकपटक नयाँ ध्रुवीकरणको आभास देखिन थालेको छ। पछिल्ला घटनाक्रमहरू हेर्दा सत्ता समीकरण पुनः लेखिने संकेत देखिएको छ। नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता डा. शेखर कोइराला र पूर्वराष्ट्रपति तथा एमाले नेतृ विद्या भण्डारीबीच शुक्रबार बिहान भएको भेट यही सन्दर्भमा बहसको केन्द्र बनेको छ।
कोइरालाले यसअघि माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ सँग भेट गरेका थिए। त्यसको भोलिपल्टै विद्या भण्डारीसँगको भेटलाई राजनीतिक सन्देशले भरिएको रूपमा लिइएको छ।
भेटको औपचारिकता भित्रको अनौपचारिक संकेत
शेखर कोइरालाका अनुसार, भेटमा देशको समसामयिक राजनीति, सरकारको कार्यशैली र जनतामा बढ्दो असन्तुष्टि बारेमा विस्तृत कुराकानी भएको हो। कोइरालाले सरकारको पछिल्लो एक वर्षको कार्यप्रणालीको समिक्षा भएकोसमेत बताएका छन्।
तर, भेटको समय, स्थान र क्रमलाई हेर्दा यो केवल सामान्य औपचारिक भेट मात्रै नभई गम्भीर राजनीतिक उद्देश्य बोकेको छलफल भएको संकेत गर्छ। विशेषतः सत्ताको नेतृत्व र आगामी सरकारको गठन सम्बन्धमा वैकल्पिक सोच निर्माणको तयारी भएको अनुमान गरिन्छ।
शक्ति सन्तुलन बदल्ने तयारी?
डा. शेखर कोइराला नेपाली कांग्रेसभित्रको संस्थापन इतर समूहका प्रभावशाली नेता हुन्। अघिल्लो महाधिवेशनमा सभापति पदमा प्रतिस्पर्धा गरेका उनी आगामी अधिवेशनमा पुनः सोही पदका लागि प्रमुख दावेदारको रूपमा हेरिएका छन्।
उता, विद्या भण्डारी हालै मात्रै सक्रिय राजनीतिमा फर्किने घोषणा गरिसकेकी छन्। नेकपा एमालेको आगामी महाधिवेशनमा पार्टी अध्यक्षको उम्मेदवार बन्ने संकेत दिएकी उनले केपी ओलीसँग प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्ने तयारी गरिरहेकी छन्।
यी दुई नेताहरूको समानता के छ भने, दुबै आफ्ना–आफ्ना दलभित्र नेतृत्वविरुद्ध खनिएका वैकल्पिक धाराका प्रतिनिधि हुन्।
भित्रभित्रै शक्ति पुनर्संयोजन
कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा अहिले पनि सत्ता गठबन्धन जोगाउने पक्षमा छन्। एमालेसँग भएको पालोअनुसार प्रधानमन्त्री बन्ने उनको पालो आउँदै गरेकोले उनी गठबन्धन भत्किने कुनै जोखिम लिन चाहँदैनन्।
तर, कोइरालाको बुझाइ भने फरक छ। उनी नयाँ गठबन्धन बनाएर कांग्रेसकै नेतृत्वमा सरकार बनाउने सोचमा छन्। यही सोचको आधारमा उनले हालका दुई प्रमुख शक्तिशाली नेताहरूसँग भेटघाट थालेका छन् — एक, सत्ता साझेदार माओवादी केन्द्रका प्रचण्ड, अनि अर्का, एमाले भित्रबाट उभिँदै गरेकी विद्या भण्डारी।
एमालेभित्र भने परिस्थिति झन जटिल हुँदैछ। अध्यक्ष केपी शर्मा ओली पार्टीभित्र भण्डारीको पुनर्सक्रियता र सम्भावित अध्यक्षीय दाबीलाई गम्भीर चुनौतीका रूपमा हेर्दै छन्। ओलीलाई सत्ताको पालो आउँदै गर्दा पार्टीमा पूर्ण नियन्त्रण चाहिएको छ, जुन अवस्थामा भण्डारीको उदयले उनलाई कमजोर बनाउनेछ।
माओवादीको भूमिका निर्णायक?
यही समीकरणमा माओवादी केन्द्रको भूमिकालाई पनि छुट्याएर हेर्न सकिँदैन। प्रचण्ड अहिले सत्ता समीकरणमा केन्द्रीय व्यक्ति भए पनि उनीसँग दुवै शक्ति — कांग्रेस र एमाले — सँग चतुर सम्बन्ध छ।
शेखर कोइराला, विद्या भण्डारी र प्रचण्डबीच दबिएको सहकार्यको सम्भावना नेपाली राजनीतिमा एक नयाँ त्रिकोणीय गठबन्धनको संकेत हुनसक्छ। यस्तो गठबन्धनको उद्देश्य केवल सत्ता प्राप्ति मात्र नभई दलभित्रको संस्थापन नेतृत्वविरुद्ध वैकल्पिक ढोका खोल्ने प्रयास पनि हुन सक्छ।
संभावनाको राजनीति
यस भेटघाट र गतिविधिहरूलाई तत्काल सत्ता परिवर्तनको संकेत मान्न सकिएन पनि, तर राजनीतिक आकांक्षा, असन्तुष्टि र वैकल्पिक नेतृत्वको खोजी का आधारमा हेर्दा नयाँ गठबन्धनको बीजारोपण भने भइसकेको देखिन्छ।
राजनीति सम्भावनाको खेल हो — अहिले असम्भव देखिएका कुरा केही महिनामै सम्भव बन्न सक्छन्। यही सम्भावनाको दिशामा शेखर कोइराला र विद्या भण्डारीको सहकार्यले चालिएको चालले नेपाली राजनीतिक सन्तुलनमा गहिरो असर पार्ने देखिन्छ।
एकातर्फ सत्ता पालो कुरिरहेका देउवा–ओली, अर्कातर्फ पार्टीभित्रैबाट वैकल्पिक सोच लिएर उभिँदै गरेका कोइराला र भण्डारी। यी दुई धारबीचको अन्तरसंघर्ष निकट भविष्यमा नेपालको सत्ता संरचना र दलको आन्तरिक राजनीतिमा गहिरो प्रभाव पार्नेछ।
आगामी दिनहरूमा हुने हरेक भेट, सहमति र असहमति शक्तिसन्तुलन बदल्ने आधार बन्न सक्छन् — र अहिले देखिएको भेटघाटको लहर त्यही आधारको सुरुआत हुनसक्छ।
