१७ फाल्गुण, काठमाडौं । अमेरिका र इजरायलले शनिबार इरानका सर्वोच्च नेतालाई लक्षित गरी गरेको सैन्य आक्रमणले मध्यपूर्वलाई पुनः एकपटक भयानक युद्धको सुरुङतर्फ धकेलिदिएको छ ।
यस घटनालगत्तै इरानले इजरायलमाथि गरेको जवाफी मिसाइल प्रहारले विश्व बजारमा गम्भीर तरंग पैदा गरेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस कदमलाई सुरक्षा खतरा अन्त्य गर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरे पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजार विश्लेषकहरूले भने यसले विश्व अर्थतन्त्रमा महँगी र अस्थिरताको नयाँ लहर ल्याउने चेतावनी दिएका छन् । विशेष गरी ऊर्जा आपूर्ति र शेयर बजारमा यसको प्रत्यक्ष र तत्काल प्रभाव देखिन थालेको छ ।
कच्चा तेलको मूल्य र आपूर्तिमा संकट
मध्यपूर्वको तनावको सबैभन्दा ठूलो र पहिलो असर कच्चा तेलको मूल्यमा देखिएको छ । इरान विश्वको एक प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्र हुनुका साथै सामरिक महत्वको स्ट्रेट अफ होर्मुज नजिक अवस्थित छ, जहाँबाट विश्वको कुल आपूर्तिको २० प्रतिशत तेल ओसारपसार हुन्छ । द्वन्द्व बढेसँगै केही ठूला तेल कम्पनी र व्यापारिक घरानाहरूले यो मार्ग हुँदै हुने ढुवानी तत्कालका लागि स्थगित गरेका छन् । शुक्रबार प्रति ब्यारेल ७३ डलरमा कारोबार भएको ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य अब बढेर ८० देखि १०० डलरसम्म पुग्न सक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । यदि तेलको मूल्य यसरी नै बढ्दै गएमा विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा थप चाप पर्ने र उपभोग्य वस्तुको मूल्य आकाशिने निश्चित प्रायः छ ।
वित्तीय बजारमा तीव्र उतारचढाव र मुद्राको अवस्था
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको भन्सार नीति र प्रविधि क्षेत्रका शेयरहरूको गिरावटले पहिल्यै दबाबमा रहेको विश्व शेयर बजारलाई यो युद्धले थप अस्थिर बनाइदिएको छ । वित्तीय बजारमा जोखिम मापन गर्ने ‘भीआईएक्स भोलाटिलिटी इन्डेक्स’ मा तीव्र वृद्धि देखिएको छ । मुद्रा बजारमा पनि यसको रोचक प्रभाव देखिएको छस सामान्यतया युद्धको समयमा डलर बलियो हुने भए तापनि विगतका अनुभवहरूले यस्तो गिरावट क्षणिक हुने देखाएका छन् । यद्यपि, अमेरिका आफैँ ऊर्जा निर्यातक भएकाले तेलको मूल्य वृद्धिले अन्ततः डलरलाई नै मजबुत बनाउने विश्लेषण गरिएको छ । इरानी आक्रमणका कारण इजरायली मुद्रा सेकेलमा पनि तीव्र गिरावट आउने सम्भावना बढेको छ, जसले गर्दा त्यहाँको आन्तरिक अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का लाग्न सक्छ ।
सुरक्षित लगानीतर्फ आकर्षण र अन्य क्षेत्रमा प्रभाव
बजारमा अनिश्चितता बढ्दा लगानीकर्ताहरू सुरक्षित मानिने क्षेत्रतर्फ मोडिएका छन् । यसैकारण सुन र चाँदीको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि भइरहेको छ भने स्विस फ्र्याङ्कको माग पनि बढेको छ । अचम्मको कुरा, विगतमा सुरक्षित मानिने गरिएको बिटक्वाइनको मूल्यमा भने गिरावट आएको छ, जसले गर्दा यसलाई अब संकटको बेलाको भरपर्दो लगानी मान्न छाडिएको संकेत मिल्छ ।
अर्कोतर्फ, हवाई क्षेत्र प्रतिबन्धित हुँदा विश्वभरका एयरलाइन्स कम्पनीहरूको शेयर मूल्य दबाबमा परेको छ भने युद्धका कारण हतियार निर्माता कम्पनीहरूको शेयरमा भने उछाल आउने देखिएको छ । मध्यपूर्वका साउदी र कतार जस्ता शेयर बजारहरू आइतबार खुल्दा तिनले लगानीकर्ताको मनोबलको वास्तविक चित्र प्रस्तुत गर्नेछन् ।
