१० जेठ,काठमाडौं । चीन ले गत वर्ष भारत सँग भएको सैन्य तनावका क्रममा पाकिस्तान को वायुसेनालाई प्रत्यक्ष सहयोग गरेको पुष्टि गरेको छ। चिनियाँ पक्षले पहिलोपटक सार्वजनिक रूपमा पाकिस्तानसँगको सैन्य तथा प्राविधिक सहकार्यबारे स्वीकार गरेपछि दक्षिण एशियाको सुरक्षा राजनीतिमा नयाँ बहस सुरु भएको छ।
साउथ चाइना मर्निङ पोस्टका अनुसार चिनियाँ अधिकारीहरूले पाकिस्तानसँग “रक्षात्मक तथा प्राविधिक सहयोग” भएको बताएका छन्। उक्त सहयोग विशेषगरी वायु सुरक्षा प्रणाली, निगरानी प्रविधि तथा सैन्य समन्वयसँग सम्बन्धित रहेको उल्लेख गरिएको छ।
रिपोर्टअनुसार भारत–पाकिस्तानबीच तनाव चर्किएको समयमा चीनले पाकिस्तानलाई रणनीतिक सूचना, आधुनिक सैन्य प्रविधि तथा हवाई प्रतिरक्षा क्षमतामा सहयोग पुर्याएको थियो। यसअघि पनि पाकिस्तानले सैन्य तनावका क्रममा चिनियाँ प्रविधिमा आधारित निगरानी प्रणाली र रक्षा उपकरण प्रयोग गरेको दाबी हुँदै आएको थियो।
विश्लेषकहरूका अनुसार चीनको यो सार्वजनिक स्वीकारोक्तिले चीन–पाकिस्तानबीचको सैन्य सम्बन्ध अझ गहिरो भएको संकेत दिएको छ। साथै यसले दक्षिण एशियामा शक्ति सन्तुलनको समीकरणलाई थप संवेदनशील बनाउने आकलन गरिएको छ।
चीन लामो समयदेखि पाकिस्तानको प्रमुख रक्षा साझेदारका रूपमा रहँदै आएको छ। पाकिस्तानको वायुसेनाले प्रयोग गर्ने धेरै आधुनिक लडाकु विमान, ड्रोन तथा मिसाइल प्रणाली चिनियाँ प्रविधिमा आधारित छन्। दुई देशबीच संयुक्त सैन्य अभ्यास, रक्षा उत्पादन तथा रणनीतिक सहकार्य पनि निरन्तर हुँदै आएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार चीनले दक्षिण एशियामा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने रणनीतिअन्तर्गत पाकिस्तानलाई महत्वपूर्ण साझेदारका रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ। विशेषगरी भारतसँगको प्रतिस्पर्धात्मक सम्बन्धका कारण बेइजिङ–इस्लामाबाद सहकार्य थप मजबुत बन्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ।
भारत र चीनबीच लामो समयदेखि हिमाली सीमालाई लिएर तनाव कायम छ। लद्दाख र अरुणाञ्चल क्षेत्रलाई लिएर दुवै देशबीच पटक–पटक सैन्य तनाव उत्पन्न हुँदै आएको छ। त्यस्तै भारत–पाकिस्तान सम्बन्ध पनि कश्मीर मुद्दाका कारण संवेदनशील रहँदै आएको छ।
यस्तो अवस्थामा चीनले पाकिस्तानलाई सैन्य सहयोग गरेको खुला रूपमा स्वीकार गर्नु भारतका लागि थप रणनीतिक चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ। भारतीय सुरक्षा विश्लेषकहरूले यसलाई दक्षिण एशियामा नयाँ सुरक्षा दबाबको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
यद्यपि चिनियाँ पक्षले भने पाकिस्तानसँगको सहकार्य “क्षेत्रीय स्थायित्व” र “रक्षात्मक सहयोग” का आधारमा भएको दाबी गरेको छ। बेइजिङले आफ्नो कुनै पनि सहयोग तेस्रो देशविरुद्ध लक्षित नभएको स्पष्ट पारेको छ।
तर अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा क्षेत्रका विज्ञहरूले चीन–पाकिस्तान सैन्य सहकार्य खुला रूपमा स्वीकार गरिनु दक्षिण एशियाली भू–राजनीतिमा महत्वपूर्ण सन्देश भएको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार यसले भविष्यमा भारत, चीन र पाकिस्तानबीचको रणनीतिक प्रतिस्पर्धालाई अझ तीव्र बनाउन सक्छ।
