१९ असार,वीरगञ्ज । बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका–१८ मोतिसरस्थित श्री नेपाल राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालयमा सञ्चालित दिवा खाजा कार्यक्रमअन्तर्गत खाद्य सामग्री खरिद तथा भुक्तानी प्रक्रियामा गम्भीर अनियमितता भएको आरोप सार्वजनिक भएको छ। विद्यालयमा मासु, अण्डा, तरकारी, खाने तेल, मसला, लसुनलगायत विभिन्न खाद्य सामग्री आपूर्ति गरिए पनि विद्यालयबाट भुक्तानी भने चामल, दाल तथा अन्य खाद्यान्नको विवरण उल्लेख गरिएको बिलका आधारमा गरिएको तथ्य बाहिर आएपछि विद्यालयको आर्थिक पारदर्शिता र सार्वजनिक स्रोतको प्रयोगमाथि प्रश्न उठेको छ।
स्थानीय स्रोतका अनुसार कलैया निवासी व्यापारी दिपक दास सञ्चालक रहेको ज्योति जेनेरल स्टोर ले विद्यालयको दिवा खाजा कार्यक्रमका लागि आवश्यक विभिन्न खाद्य सामग्री आपूर्ति गर्दै आएको थियो। तर विद्यालयमा पेश गरिएका दुईवटा बिलमा भने वास्तविक रूपमा आपूर्ति गरिएका सामग्रीको विवरण उल्लेख नगरी पाँच बोरा चामल, ४२ किलो दाल तथा अन्य खाद्यान्न सामग्री उल्लेख गरिएको देखिएको छ। तीमध्ये एउटा बिल १९ हजार ७ सय रुपैयाँ र अर्को ८ हजार ८ सय रुपैयाँको रहेको छ। यसरी कुल २८ हजार ५ सय रुपैयाँ विद्यालयबाट भुक्तानी गरिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
स्थानीय मधु प्रसाद साहका अनुसार विद्यालयमा पुगेका सामग्री र बिलमा उल्लेख गरिएका विवरणबीच स्पष्ट अन्तर देखिएको छ। उनका अनुसार विद्यालयमा मासु, अण्डा, तरकारी, तेल, मसला र अन्य परिकार बनाउन आवश्यक सामग्री आपूर्ति गरिएको भए पनि भुक्तानी प्रक्रिया भने चामल र दाल खरिद गरिएको देखाउने गरी मिलाइएको बिलका आधारमा सम्पन्न गरिएको छ। यस्तो कार्यले सार्वजनिक निकायमा आर्थिक अनुशासन पालना भएको छ कि छैन भन्ने गम्भीर प्रश्न उठाएको उनले बताए।
यस विषयमा व्यापारी दिपक दासले विद्यालयमा मासु, अण्डा, तरकारी, लसुनलगायतका सामग्री आपूर्ति गरिएको स्वीकार गरेका छन्। उनले ती सामग्रीको छुट्टै बिल नबनाई सोही रकम बराबरको चामल, दाल तथा अन्य खाद्यान्न सामग्रीको बिल तयार गरी विद्यालयमा पेश गरिएको र त्यसकै आधारमा भुक्तानी लिएको स्वीकार गरेका छन्। उनको स्वीकारोक्तिपछि वास्तविक कारोबार र लेखा अभिलेखबीच असमानता रहेको विषय थप स्पष्ट भएको स्थानीयको भनाइ छ।
यता विद्यालयका प्रधानाध्यापक मोतिलाल प्रसाद यादवले बिल संकलन तथा भुक्तानी प्रक्रियामा त्रुटि भएको स्वीकार गरेका छन्। उनले यसलाई प्रशासनिक कमजोरीका रूपमा स्वीकार गर्दै आगामी दिनमा यस्ता त्रुटि दोहोरिन नदिने, आवश्यक सुधार गर्ने तथा आर्थिक कारोबारलाई थप पारदर्शी बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। यद्यपि स्थानीयवासीले यसलाई सामान्य त्रुटिका रूपमा मात्र नहेरी सम्बन्धित निकायबाट विस्तृत छानबिन हुनुपर्ने माग गरेका छन्।
दिवा खाजा कार्यक्रम नेपाल सरकारद्वारा सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययनरत बालबालिकाको पोषणस्तर सुधार गर्ने, विद्यालयमा नियमित उपस्थितिलाई प्रोत्साहन गर्ने तथा सिकाइ उपलब्धि वृद्धि गर्ने उद्देश्यले सञ्चालन हुँदै आएको महत्त्वपूर्ण कार्यक्रम हो। यस्तो संवेदनशील कार्यक्रममा वास्तविक आपूर्ति गरिएका सामग्रीभन्दा फरक विवरण उल्लेख गरी बिल बनाउने र त्यसकै आधारमा सरकारी रकम भुक्तानी लिने कार्य सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापनका आधारभूत सिद्धान्तविपरीत भएको जानकारहरू बताउँछन्।
स्थानीयवासीका अनुसार यदि वास्तविक सामानभन्दा फरक विवरण उल्लेख गरी बिल तयार गरिएको हो भने त्यसले सरकारी अभिलेखको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाउनुका साथै भविष्यमा लेखापरीक्षण, अनुगमन तथा सार्वजनिक जवाफदेहितामा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। उनीहरूले यस्तो प्रकृतिको अभ्यास अन्य विद्यालय, सरकारी कार्यालय वा संघसंस्थाहरूमा पनि भएको हुन सक्ने आशंका व्यक्त गर्दै सम्बन्धित निकायले जिल्लाभर सञ्चालन भएका यस्ता कार्यक्रमको समेत छानबिन गर्नुपर्ने माग गरेका छन्।
स्थानीय सरोकारवालाहरूले शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ, कलैया उपमहानगरपालिका, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग तथा अन्य सम्बन्धित निकायले घटनाको निष्पक्ष र तथ्यपरक अनुसन्धान गरी वास्तविक अवस्था सार्वजनिक गर्नुपर्ने बताएका छन्। अनुसन्धानबाट कानुनविपरीत कार्य भएको पुष्टि भएमा संलग्न जो–कोहीमाथि प्रचलित कानुनअनुसार आवश्यक कारबाही हुनुपर्ने उनीहरूको माग छ।
सार्वजनिक बजेटबाट सञ्चालित विद्यालयका कार्यक्रमहरूमा पारदर्शिता, जवाफदेहिता र वित्तीय अनुशासन कायम गर्नु राज्य तथा सम्बन्धित निकायको दायित्व हो। त्यसैले यस घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान गरी सत्यतथ्य सार्वजनिक गर्नुका साथै आगामी दिनमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन प्रभावकारी अनुगमन र वित्तीय नियन्त्रण प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको स्थानीयवासीले बताएका छन्।
