४ वैशाख, वीरगञ्ज । ‘जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी’ अर्थात् जननी र जन्मभूमि स्वर्गभन्दा पनि प्यारा हुन्छन्। यही शाश्वत सत्यलाई आत्मसात् गर्दै आज देशभर मातातीर्थ औँसी अर्थात् आमाको मुख हेर्ने पर्व श्रद्धापूर्वक मनाइँदैछ।
विशेषगरी काठमाडौँको चन्द्रागिरि नगरपालिकास्थित मातातीर्थ कुण्डमा आज बिहानैदेखि दिवंगत आमाको सम्झनामा तर्पण र पिण्डदान गर्ने श्रद्धालुहरूको ठूलो घुइँचो लागेको छ।
पौराणिक मान्यता अनुसार, प्राचीन कालमा एक गोठालाले यस कुण्डमा पानी पिउने क्रममा आफ्नो दिवंगत आमाको छाया देखेका थिए। उनले कुण्डमा रोटी फाल्दा आमाले हात थापेर समातेको देखेपछि यो स्थान ‘मातातीर्थ’ का रूपमा प्रसिद्ध भएको मानिन्छ। विशेषगरी वैशाख कृष्ण औँसीका दिन यस कुण्डमा स्नान गरी आफ्नो दिवंगत आमाको नाममा तर्पण दिँदा आमाको आत्माले शान्ति पाउने र छोराछोरीलाई आशीर्वाद दिने धार्मिक विश्वास रहेको छ।
यो दिन केवल दिवंगत आमाहरूको सम्झना मात्र होइन, जीवित आमाहरूका लागि पनि उत्सवको दिन हो। ‘मातृदेवो भवः’ अर्थात् आमालाई देवता समान मान्ने नेपाली संस्कृति अनुसार आज छोराछोरीहरूले आफ्नी आमालाई मनपर्ने मिठाई, फलफूल र उपहार दिएर मुख हेर्ने गर्छन्। वैदेशिक रोजगारी वा अन्य कामका सिलसिलामा टाढा रहेकाहरू पनि प्रविधिको माध्यमबाट आमासँग साक्षात्कार गरी आशीर्वाद लिइरहेका भेटिन्छन्।
मातातीर्थ क्षेत्र अहिले केवल धार्मिक स्थल मात्र रहेन, यो धार्मिक पर्यटनको एक महत्वपूर्ण केन्द्र पनि बनेको छ। चन्द्रागिरिको फेदीमा अवस्थित यो कुण्डमा स्नान गर्न उपत्यका भित्र र बाहिरका हजारौँ भक्तजनहरू पुग्ने गर्छन्। स्थानीय व्यवस्थापन समिति र चन्द्रागिरि नगरपालिकाले यस क्षेत्रको संरक्षण र आगन्तुकहरूको सुविधाका लागि विशेष प्रबन्ध मिलाएको छ।
पछिल्लो समयमा यो पर्व मनाउने शैलीमा केही परिवर्तन आएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा आमाका तस्बिरहरू पोस्ट गर्ने र शुभकामना दिने प्रचलन बढेको छ। यद्यपि, आमालाई वृद्धाश्रममा राख्ने र वर्षमा एक दिन मात्र सम्झिने प्रवृत्तिप्रति संस्कृतिविद्हरू चिन्ता व्यक्त गर्छन्। मातातीर्थ औँसीले हामीलाई आमाप्रतिको कर्तव्य र दायित्व सम्झाउने हुँदा यसलाई प्रदर्शनभन्दा पनि भावना र सेवाको रूपमा मनाउनु पर्नेमा विज्ञहरूको जोड छ।
आजको दिनले सृष्टिकी जननी आमाप्रति अगाध प्रेम, श्रद्धा र समर्पणको भावलाई अझ प्रगाढ बनाओस् भन्ने कामना गरिन्छ।
