काठमाडौँ । बढ्दो गर्मीसँगै दैनिक व्यायामलाई निरन्तरता दिनु धेरैका लागि चुनौतीपूर्ण बन्ने गर्छ। कसरत स्वास्थ्यका लागि वरदान भए पनि अत्यधिक गर्मीमा शरीरको तापक्रमलाई व्यवस्थापन गर्न नसक्दा यसले स्वास्थ्यमा उल्टो असर पुर्याउन सक्छ। कसरतका क्रममा आउने अत्यधिक पसिनाले डिहाइड्रेसन र हिटस्ट्रोकको जोखिम बढाउने भएकाले गर्मी याममा आफ्नो फिटनेस दैनिकीमा केही फेरबदल ल्याउनु बुद्धिमानी हुन्छ।
गर्मीमा सुरक्षित र प्रभावकारी रूपमा कसरत गर्न निम्न उपायहरू अपनाउनुहोस् :
हाइड्रेसन: शरीरको आन्तरिक सन्तुलन
गर्मीमा पसिनाको माध्यमबाट शरीरले पानी मात्र होइन, नुन र इलेक्ट्रोलाइट्स पनि गुमाउँछ। व्यायामका क्रममा शरीरको इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन कायम राख्नु अनिवार्य छ।
-
पानीको मात्रा: व्यायाम सुरु गर्नुभन्दा २०–३० मिनेटअघि नै दुई गिलास पानी पिउनुहोस्। कसरत गर्दा प्रत्येक १५–२० मिनेटको अन्तरालमा पानी पिउने बानी बसाल्नुहोस्।
-
इलेक्ट्रोलाइट्स: सादा पानीका साथै नरिवल पानी, कागती पानी वा ओआरएस (ORS) को सेवनले शरीरमा सोडियम र पोटासियमको स्तर कायम राख्न मद्दत गर्छ।
समयको छनोट: घामबाट सुरक्षित रहने जुक्ति
दिउँसोको चर्को घाममा कसरत गर्नु स्वास्थ्यका लागि खतरनाक हुनसक्छ।
-
निषेधित समय: बिहान १० बजेदेखि बेलुका ४ बजेसम्मको समयमा बाहिर कसरत नगर्नु नै बेस हुन्छ।
-
उत्तम समय: गर्मीमा व्यायामका लागि बिहानको समय सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ, जब वातावरण तुलनात्मक रूपमा चिसो हुन्छ। यदि बिहान समय छैन भने बेलुका सूर्य अस्ताएपछिको समय छनोट गर्न सकिन्छ।
पहिरनमा विवेक: पसिना सोस्ने र हावा छिर्ने कपडा
जिम वा बाहिर कसरत गर्दा कसिलो र बाक्लो कपडा लगाउँदा शरीरको तापक्रम बढ्न सक्छ।
-
कपडाको छनोट: सधैं खुकुलो र सुती वा ‘ड्राई फिट’ हुने कपडा लगाउनुहोस्। यस्ता कपडाले पसिना सोस्नुका साथै हावालाई शरीरसम्म पुर्याउँछन्।
-
रंगको छनोट: गाढा रङले घामको ताप सोस्ने भएकाले गर्मीमा हल्का रङका लुगा लगाउनु उपयुक्त हुन्छ।
शरीरको संकेत बुझौँ
कसरतको आवेगमा हामी प्रायः शरीरले दिने चेतावनीलाई नजरअन्दाज गर्छौँ। यस्तो बानीले गम्भीर दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ।
-
सावधानी: चक्कर लाग्नु, अत्यधिक टाउको दुख्नु, वाकवाकी लाग्नु, बान्ता हुनु, मांसपेशीमा पीडा हुनु वा मुटुको धड्कन असामान्य रूपमा बढ्नु हिटस्ट्रोकका संकेत हुन्। यस्तो महसुस हुनासाथ कसरत रोकेर छाँयामा बस्नुहोस् र आवश्यक परे चिकित्सकको परामर्श लिनुहोस्।
वार्म–अप र कुल–डाउन
गर्मीमा मांसपेशीहरू छिट्टै थाक्ने र तन्किने हुन्छन्।
-
सावधानी: भारी तौल वा उच्च तीव्रताको व्यायाम गर्नुअघि १० मिनेट लामो स्ट्रेचिङ र हल्का वार्म-अप गर्नुहोस्।
-
नहाउने तरिका: कसरत सकिनेबित्तिकै चिसो पानीले नुहाउने भूल नगर्नुहोस्। पहिला शरीरको तापक्रम सामान्य अवस्थामा आउन दिनुहोस्, त्यसपछि मात्र सामान्य तापक्रमको पानीले नुहाउनुहोस्।
(अस्वीकरण: यो लेख सामान्य जानकारीका लागि मात्र तयार पारिएको हो। कसरतको नियम वा स्वास्थ्यसम्बन्धी कुनै पनि नयाँ कार्यक्रम सुरु गर्नुअघि आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था अनुसार विशेषज्ञ वा चिकित्सकसँग अनिवार्य सल्लाह लिनुहोस्।)
